اقوال فقها در مقدار ايقاب شهيد ثانى رحمه الله در شرح لمعه مىفرمايد : ظاهراً فقها اتّفاق دارند بر اين كه حدّاقل ايقابى كه موجب حدّ قتل مىشود ، بايد به اندازه‌ى حشفه باشد . « 1 » از اين بيان استفاده مىشود بين ايقابى كه حرام‌كننده خواهر و دختر و مادر ملوط است با ايقابى كه حدّ آن قتل است ، فرق وجود دارد . صاحب رياض رحمه الله « 2 » نيز همين معنا را فرموده است ؛ ليكن شهيد ثانى قدس سره در مسالك « 3 » فرموده است : معناى ايقاب ادخال است كه به مسمّى نيز محقّق مىشود ؛ و آن‌چه مرحوم علّامه در قواعد « 4 » فرموده - مبنى بر آن كه ايقاب را به معناى « غيبوبة حشفة » گرفته است و ظهور در تمام حشفه دارد - صحيح نيست ؛ زيرا ، ايقاب با اوّل جزء از آلت محقق مىشود و لازم نيست تمام حشفه يا مقدارى از آن باشد . بعضى از فقها در توجيه كلام مرحوم علّامه گفته‌اند : مقصود ايشان از غيبوبت حشفه هم شامل كلّ و هم شامل بعضى از آن مىشود . از مجموعه‌ى اين نقد و ايرادها استفاده مىشود در مقدار دخول ، اتّفاق و اجماعى وجود ندارد ؛ زيرا ، آن‌چه را كه شهيد رحمه الله در شرح لمعه به فقها نسبت مىدهد ، خود در مسالك با آن مخالفت كرده و ايقاب را به ادخال مطلق تفسير مىكند . بنابراين ، بايستى ببينيم آيا حدّ لواط در ايقاب به اندازه‌ى حشفه همان‌گونه كه در زنا گفتيم ، قتل است ؛ يا كمتر از آن ؟ كدام يك از ادلّه استفاده مىشود ؟ نظر برگزيده سه احتمال در ايقاب - تمام آلت ، تمام حشفه ، مسمّاى ذَكَر - وجود داشت . احتمال اوّل را كسى مطرح نكرده و شايد امكان هم نداشته باشد . بنابراين ، بحث در انتخاب دو احتمال ديگر است . در مسأله ، اجماع و اتّفاقى وجود ندارد ؛ لذا ، بايد به ادلّه مراجعه كنيم .

--> ( 1 ) . شرح لمعه ، ج 9 ، ص 143 . ( 2 ) . رياض المسائل ، ج 10 ، ص 89 . ( 3 ) . مسالك الافهام ، ج 14 ، ص 401 . ( 4 ) . قواعد الاحكام ، ج 2 ، ص 256 .